त्रैमासिक परीक्षा 2026 – 27 हेतु कक्षा 10 संस्कृत मॉडल / प्रैक्टिस प्रश्न पत्र दिया गया है जो कि ब्लू प्रिंट पर आधारित है . इसमें महत्वपूर्ण प्रश्नों का समावेशन किया गया है . विद्यार्थी अवश्य अभ्यास करें .
त्रैमासिक परीक्षा अभ्यास प्रश्न-पत्र (2026-27)
कक्षा – 10वीं | विषय – संस्कृत
| पूर्णांक: 75 | समय: 3:00 घंटे |
निर्देश:
1. सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः सन्ति। (सभी प्रश्न अनिवार्य हैं।)
2. प्रश्नानां सम्मुखे अंकाः प्रदत्ताः। (प्रश्नों के सामने अंक दिए गए हैं।)
प्रश्न 1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत (बहुविकल्पीय प्रश्न) — [1 × 6 = 6 अंक]
(विषय: शब्दरूपम् + अव्ययम्)
- ‘रामस्य’ इति पदे का विभक्तिः अस्ति?
- ‘बालकात्’ इति पदे किं वचनम् अस्ति?
- ‘नदीम्’ इति रूपं कस्याः विभक्तेः अस्ति?
- ‘लतायाः’ इति पदे ka विभक्तिः अस्ति?
- ‘अत्र जीवनं दुर्वहं जातम्।’ अस्मिन् वाक्ये अव्ययपदं किम् अस्ति?
- अधोलिखितेषु अव्ययपदं नास्ति —
प्रश्न 2. रिक्तस्थानानि पूरयत — [1 × 6 = 6 अंक]
(विषय: समासः + सन्धिः)
- ‘हिमालयः’ इति पदे ……………….. सन्धिः अस्ति। (दीर्घसन्धिः / गुणसन्धिः)
- तथा + एव = ……………….. भवति। (तथैव / तथायव)
- ‘सच्चित्’ इति पदस्य सन्धिविच्छेदः ……………….. अस्ति। (सत् + चित् / सज + चित्)
- ‘प्रतिदिनम्’ इति पदे ……………….. समासः अस्ति। (अव्ययीभावः / तत्पुरुषः)
- ‘चौरभयम्’ इति पदस्य समासविग्रहः ……………….. अस्ति। (चौरात् भयम् / चौरस्य भयम्)
- ‘पञ्चवटी’ इति पदे ……………….. समासः अस्ति। (द्विगुः / द्वन्द्वः)
प्रश्न 3. उचितं युग्ममेलनं कुरुत (सही जोड़ी बनाइए) — [1 × 6 = 6 अंक]
(विषय: धातुरूपम् + उपसर्गः)
| स्तम्भ ‘क’ | स्तम्भ ‘ख’ |
|---|---|
| (i) पठति | (क) लृट् लकारः |
| (ii) अभवत् | (ख) लोट् लकारः |
| (iii) पठिष्यति | (ग) लट् लकारः |
| (iv) गच्छतु | (घ) लङ् लकारः |
| (v) प्राचार्यः | (ङ) अनु |
| (vi) अनुगच्छति | (च) प्र |
प्रश्न 4. एकपदेन उत्तरं लिखत — [1 × 6 = 6 अंक]
(विषय: एकपदेन प्रश्नोत्तरम् + प्रत्ययः)
- ‘पठितुम्’ इति पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
- ‘गत्वा’ इति पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
- ‘आदाय’ इति पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
- बुद्धिमती कुत्र व्याघ्रं ददर्श?
- मनुष्याणां महान् रिपुः कः?
- कीदृशः प्रदेशे पदयात्रा न शुभावहा?
प्रश्न 5. शुद्धवाक्यानां समक्षं ‘आमं’ अशुद्धवाक्यानां समक्षं ‘न’ इति लिखत — [1 × 6 = 6 अंक]
(विषय: पर्यायः + विलोमः + विशेषण-विशेष्य)
- ‘सलिलम्’ इति पदस्य पर्यायपदं ‘जलम्’ अस्ति।
- ‘आम्रम्’ इति पदस्य पर्यायपदं ‘रसालम्’ अस्ति।
- ‘सुखम्’ इति पदस्य विलोमपदं ‘दुःखम्’ भवति।
- ‘प्रथमः’ इति पदस्य विलोमपदं ‘द्वितीयः’ भवति।
- ‘क्रुद्धः सिंहः’ इत्यत्र ‘क्रुद्धः’ विशेषण पदम् अस्ति।
- ‘श्वेतः अश्वः’ इत्यत्र ‘अश्वः’ विशेषण पदम् अस्ति।
प्रश्न 6 से 10. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषायाम् पूर्णवाक्येन लिखत (कोई 5 प्रश्न) — [2 × 5 = 10 अंक]
- कविः किमर्थं प्रकृतेः शरणम् इच्छति?
- बुद्धिमती केन उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता?
- कृषकः किं करोति स्म?
- माता सुरभिः किमर्थं अश्रूणि मुञ्चति स्म?
- नारायणं प्रथमः शत्रुः कः?
प्रश्न 11. रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोई दो) — [2 अंक]
- (i) मोदकानि पूजार्थाणि रचितानि आसन्।
- (ii) चौरस्य पादध्वनिना अतिथिः प्रबुद्धः।
प्रश्न 12. कः कं प्रति कथयति इति लिखत (कोई दो) — [2 अंक]
- (i) “रे रे धूर्त! त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा।”
- (ii) “भो भगवन्! पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा अहं रोदिमि।”
प्रश्न 13. पाठ्यपुस्तकात् कण्ठस्थीकृतं एकं सुभाषित श्लोकं लिखत — [2 अंक]
प्रश्न 14. निर्देशानुसारं वाच्यपरिवर्तनं कुरुत (कोई दो) — [2 अंक]
- (i) अहम् पुस्तकं पठामि। (कर्मवाच्ये)
- (ii) तेन गभ्यते। (कर्तृवाच्ये)
प्रश्न 15. अशुद्धकारकसंशोधनम् कुरुत (कोई दो) — [2 अंक]
- (i) श्री गणेशं नमः।
- (ii) वृक्षस्य पत्राणि पतन्ति।
प्रश्न 16. प्रदत्तैः शब्दैः पाठगतरिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत (सदा, अपि, एव, भृशम्) — [2 अंक]
- (i) इदानीं वायुमण्डलं ……………….. प्रदूषितमस्ति।
- (ii) समयस्य सदुपयोगः करणीयः ………………..।
प्रश्न 17. अधोलिखितवाक्यानि कथाक्रमसंयोजनानुसारं लिखत — [2 अंक]
- (i) मार्गे सा एकं व्याघ्रं ददर्श।
- (ii) बुद्धिमती पुत्रद्वयेन सह पितुर्गृहं प्रति चलिता।
प्रश्न 18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत — [3 अंक]
अस्ति देऊलाख्यो ग्रामः। तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म। एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता। मार्गे गहनकानने सा एकं व्याघ्रं ददर्श। सा व्याघ्रमागच्छन्तं दृष्ट्वा धार्ष्ट्यात् पुत्रौ चपेटया प्रहृत्य जगाद…।
ग्रामस्य नाम किम् आसीत्?
तत्र कः वसति स्म?
बुद्धिमती पुत्रद्वयेन सह कुत्र चलिता?
प्रश्न 19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत — [3 अंक]
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति।।
मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः कः?
कस्य समो बन्धुः नास्ति?
किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति?
प्रश्न 20. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत — [3 अंक]
(काकः) – आम्र! सत्यं कथितं त्वया। वस्तुतः वनराजः भवितुं तु अहमेव योग्यः।
(पिकः) – (उपहसन्) कत्थं त्वं योग्यः वनराजः भवितुम्? यत्र-तत्र का-का इति कर्कशध्वनिना वातावरणं आकुलीकरोषि। न रूपं न ध्वनिः अस्ति…।
कः कथयति यत् अहमेव वनराजः भवितुं योग्यः?
पिकः कस्य उपहासं करोति?
काकस्य ध्वनिः कीदृशी अस्ति?
निबंधात्मक प्रश्नाः (प्रश्न 21 से 23)
प्रश्न 21. अधोलिखितं अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत — [4 अंक]
परोपकारः मानवकल्याणस्य परमं साधनम् अस्ति। यः मानवः स्वार्थं त्यक्त्वा परेषां कल्याणं करोति, सः परोपकारी कथ्यते। प्रकृत्या अपि अस्माकं परोपकाराय एव सन्देशः दीयते। नद्यः स्वकीयं जलं स्वयं न पिबन्ति, वृक्षाः अपि स्वानि फलानि स्वयं न खादन्ति। अतः अस्माभिः अपि जीवनं परोपकाराय समर्पितं करणीयम्।
मानवकल्याणस्य परमं साधनं किम् अस्ति?
कः परोपकारी कथ्यते?
नद्यः किं स्वयं न पिबन्ति?
अस्य गद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत।
प्रश्न 22. विद्यालयस्य प्राचार्याय ‘अवकाशार्थं’ एकं आवेदनपत्रं लिखत। — [4 अंक]
अथवा
मित्राय जन्मदिवसस्य शुभकामनापत्रं लिखत।
प्रश्न 23. अधोलिखितेषु कस्मिंश्चित् एकस्मिन् विषये संस्कृते शतशब्देषु निबन्धं लिखत — [4 अंक]
(i) संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
(ii) अस्माकं देशः (भारतवर्षम्)
(iii) पर्यावरणम्
(iv) महाकवि कालिदासः
— इति शुभम् —
आपके लिए यह भी उपयोगी हो सकते हैं –
त्रैमासिक परीक्षा 2026 कक्षा 10 हिंदी
त्रैमासिक परीक्षा 2026 कक्षा 10 गणित
त्रैमासिक परीक्षा कक्षा 10 विज्ञान प्रश्न पत्र
शैक्षणिक सत्र 2026-27 के लिए हिन्दी माद्यम के छात्रों के सभी प्रकार की शैक्षणिक सामग्री एम् पी बोर्ड स्टडी डाट काम ( https://mpboardstudy.com/) पर उपलब्ध है जबकि अंग्रेजी माध्यम के लिए एम् पी बोर्ड इंग्लिश मीडियम डाट काम ( https://mpboardenglishmedium.com/) देखें . विमर्श पोर्टल डाट इन ( https://vimarshportal.in/) भी एक उपयोगी वेबसाईट है .
व्यावसायिक शिक्षा के लिए वोकेशनल एजुकेशन डाट इन ( https://vocationaleducation.in/)
लेटेस्ट अपडेट के लिए whats app ग्रुप में जुड़ें https://chat.whatsapp.com/KbKnl3RHBAn7ARGJARsQaI
